۲-۲ مراحل تولید ورمیکمپوست:
۲-۲-۱ مواد اولیه تشکیل دهنده ورمیکمپوست:
مهمترین قابلیت کود ورمیکمپوست روش تهیه آن میباشد که مواد اولیه برای تولید آن در هر مکانی قابل تهیه میباشد و تقریبا هزینهای برای تامین آن وجود ندارد. انواع زبالههای خانگی موجود در منازل، ضایعات محصولات کشاورزی موجود در سطح مزارع و باغات روستاها، انواع کودهای گاوی و گوسفندی و به طور کلی کلیه موادی که جنبه گیاهی داشته باشد به عنوان مواد غذایی این کرمها تلقی گردیده و آنها را پس از مدت معینی به کود ورمیکمپوست تبدیل می کنند.
( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )
۲-۲-۲ چگونگی تشکیل یک بستر ورمیکمپوست
هر نوع موادی که به عنوان زیستگاه نسبتا پایدار کرم باشد بستر نامیده می شود. بستر کرمها باید بر روی سطح صاف و شیبدار ایجاد شود، بنابراین زمین مسطح بدون سنگ و کلوخ و خرده شیشه باید مرطوب شده و کاملا کوبیده تا سفت شود. یک شیب یک الی دو درصد مطلوب است به دلیل اینکه فرایند شستشو آسانتر می شود و تهیه چای ورمیکمپوست امکان پذیر میگردد.
از مهمترین دلایل صاف و شیبدار بودن بستر موارد زیر میباشد:
الف- جدا شدن آب مازاد و شیرابه یا پساب از بستر جهت جلوگیری از فاسد شدن بستر.
ب- جمع آوری شیرابه از طریق کانالهای مخصوص در مخزن و مصرف بخشی از آن ضمن مخلوط نمودن با آب و مصرف به عنوان چای کمپوست.
ج- خارج کردن مواد ناشی از شستشوی کودهای مرغی یا کودهای حیوانی تازه که حاوی مقدار زیادی اوره بوده و برای کرمها سمی و کشنده میباشند و یا خارج کردن سایر مواد سمی و مضر.
موارد شرایط بستر کرم به بدین صورت میباشد:
قابلیت جذب بالا: کرم توسط پوست تنفس میکند در نتیجه مواد بستر باید قابلیت جذب آب بالایی داشته باشند
و دارای تخلخل مناسب باشد. کرمها به اکسیژن نیاز دارند در نتیجه اگر مواد بستر فشرده باشد نفوذ هوا کاهش یافته و تنفس کرم مختل میشود. اندازه ذرات، شکل ذرات، بافت ذرات و سختی آن بر میزان تخلخل موثر است. مقدار کم پروتئین و یا نیتروژن (نسبت بالای کربن به نیتروژن): مواد پروتئین سریع شکسته شده و تولید گرما و اسید مینمایند که زندگی کرم را مختل می کند لذا بستر باید دارای نسبت بالای کربن به نیتروژن باشد.
بسترهای ورمیکمپوست میتوانند به صورت ردیفی و یا سبدی باشند. بسترهای ردیفی در کارگاههایی که محیط بزرگتری دارند دارای کارای بیشتری میباشد و بسترهای سبدی بیشتر برای مصارف شخصی و کم و برای تولید بالا در کارگاههای مسقف کاربرد دارد. بسترهای ردیفی بدین گونه است که مواد زائد آلی را میبایست تا حدی شست که شوری این مواد باعث اذیت کرم نشود. کود گاوی یک ماده آلی است که کرم آیزنیا فوتیدا به آن علاقهمند است جزو اصلیترین مواد برای تشکیل بستر میباشد. کود گاوی معمولا به ارتفاع ۳۰ سانتیمتر عرض ۷۰ سانتیمتر و به طول دلخواه بر روی زمین پهن میگردد (شکل ۲-۱). سپس شیاری به عمق ۱۵ سانتیمتر بر روی مواد آلی درست کرده و ۵-۱۰ کیلوگرم کرم با بستر با جمعیت مناسب از کرم به فاصله یک متر در داخل بستر قرار داده می شود.
در بستر به صورت سبدی به ازای ۵ کیلوگرم کود دامی ۱ کیلوگرم کرم نیاز است. طریقه قرارگیری سبدها در شکل ۲-۲ مشاهده می شود. در روش سبدی تهویه نسبت به ردیفی مطلوبتر میباشد با این حال ممکن است رطوبت بستر نسبت به بسترهای ردیفی زودتر کاهش یابد در نتیجه آبیاری در بسترهای ردیفی نسبت به سبدی کمتر است.
شکل ۲-۱ کود دامی با عرض ۷۰ سانتیمتر و ارتفاع ۳۰ سانتیمتر، بستر آماده برای تولید ورمیکمپوست بر گرفته از پرورش کرمهای مولد ورمیکمپوست و کشاورزی پایدار
شکل ۲-۲ تهیه بستر به روش سبدی بر گرفته از پرورش کرمهای مولد ورمیکمپوست و کشاورزی پایدار
۲-۲-۲-۱ مزایا و معایب پرورش کرم و تولید ورمیکمپوست به روش سبدی
اولین تفاوت در مساحت مورد نیاز میباشد. در روش سبدی، برای نگهداری ۵۰۰ عدد سبد، فضایی در حدود ۳۰۰ متر مربع مورد نیاز میباشد و این در حالی است که برای تولید همین مقدار کرم در روش ردیفی به چند صد متر مربع فضا نیاز است. البته در روش سبدی معمولا از فضای مسقف استفاده می شود در نتیجه در هر مکانی میتوان تولید ورمیکمپوست را انجام داد مانند انباری، سوله و زیرزمین. از طرفی میزان گردش هوا حائز اهمیت میباشد که در روش سبدی بهخوبی انجام می شود و باعث بالا رفتن بهرهوری می شود. گردش هوا باعث از دست رفتن رطوبت در سبدها می شود. در روش سبدی به دلیل اینکه گردش هوا به خوبی انجام می شود نیاز به رطوبت بالا میباشد بنابراین بسته به اینکه در چه منطقه آب و هوایی پرورش ورمیکمپوست انجام می شود میبایست نیاز به آب کرم برطرف شود در حالی که در روش ردیفی افزایش رطوبت به راحتی انجام میگردد. نکته بسیار مهم در روش سبدی، هزینه خود سبد میباشد که هزینه اولیه شروع کار را افزایش میدهد. با این حال در روش سبدی به دلیل کنترل شرایط، راندمان بهرهوری از روش ردیفی بیشتر است. ( گوپتا ۲۰۱۳)
۲-۳ عوامل محیطی اساسی در رشد کرم
گوپتا عوامل محیطی اساسی مانند دما، تهویه مناسب، رطوبت مناسب، نور، اسیدی و یا قلیایی بودن مواد غذایی در بستر و ماده غذایی را در رشد کرم دخیل میداند.
۲-۳-۱ دما:
کرمها در محدوده دمای نقطه انجماد آب نمیمیرند بلکه فعالیت نداشته و در چنین شرایطی برای بقای خود به اعماق پایینتر بستر حرکت می کنند. همچنین در دماهایی تا سقف ۳۰ درجه سانتی گراد زندگی کرده و تولید مثل می کنند. دمای مطلوب برای رشد و فعالیت کرمها ۱۵- ۲۵ درجه سانتی گراد میباشد.
۲-۳-۲ تهویه:
کرمها میتوانند در سطح اکسیژن پایین و سطوح بالای دیاکسید کربن زندگی کنند و نیز در آب دارای حداقل اکسیژن به زندگی خود ادامه میدهد. ولی نبود اکسیژن کافی سبب مرگ کرم می شود.
۲-۳-۳ رطوبت:
کرمها نیاز به رطوبت مناسب برای رشد و بقای خود دارند. بهترین رطوبت برای آنها حدود ۶۰-۷۰ درصد وزن بستر است. بهتر است بستر در معرض نور مستقیم آفتاب قرار نگیرد تا از خروج رطوبت جلوگیری به عمل آید. اگر رطوبت و دمای بستر زیاد شود کرمها گرایش به ترک بستر خود دارند.
۲-۳-۴ نور:
کرمها نور گریز میباشند بنابراین وجود منبع نورانی در بالا یا اطراف بستر مانع از مهاجرت کرم از بستر خود می شود.
۲-۳-۵ اسیدی یا قلیایی بودن:
کرم می تواند در محدوده PH در حدود۴.۲ (اسیدی) تا ۸ (قلیایی) رشد کنند. بهتر است برای افزایش PH، آهک و
یا پوسته تخم مرغ به بستر تزریق شود و PH را در حدود ۷ نگه داشت.
۲-۳-۶ ماده غذایی:
کود حیوانی (کود حیوانی حاصل از خرگوش، اسب و گاو) و کود باغی حاصل از برگ درختان و کم و بیش هر گونه مواد آلی پوسیده یا نیمه پوسیده را میتوان به عنوان ماده غذایی به مصرف کرم رساند.
چنانچه هرگونه از موارد مورد اشاره رعایت نشود عامل استرس برای کرم محسوب می شود و همچنین به دلیل اینکه کرم از هرگونه عامل استرس بیزار میباشد اقدام به مهاجرت مینماید.
۲- ۴ ویژگی های ورمیکمپوست آماده برداشت
از ویژگیهای ورمیکمپوست آماده برداشت میتوان به رنگ آن اشاره کرد. رنگ ورمیکمپوست آماده برداشت قهوهای رو به سیاه میباشد، همچنین ورمیکمپوست به صورت دانه دانه و یا گرانوله میباشد. زمانی که بویی از کود به استشمام نرسد می توان گفت ورمیکمپوست آماده برداشت میباشد. از دیگر مشخصات ورمیکمپوست آماده، رطوبت بالا و آب گریزی این کود می باشد. ورمیکمپوست مرغوب و آماده کودی است که مشخصات و ویژگیهای ذکر شده را داشته باشد. اگر مدت زیادی است که کود دامی و یا زائدات مواد آلی به ورمیکمپوست تبدیل شده باشد و به کرم مواد غذایی داده نشود کرمها به صورت تدریجی دچار کاهش وزن میشوند و در نتیجه باید قبل از آسیب جدی به کرمها آنها را از بستر خود جدا نمود.
ورمیکمپوست آماده برداشت دارای رنگ تیره میباشد و با داشتن رطوبت قابل قبول بین دو انگشت حالت صابونی و لغزنده دارد. بیبو بودن در ورمیکمپوست مطلق نیست و ورمیکمپوست مرطوب بویی خفیف و نزدیک به خاک دارد.
دانهبندی مشخص ورمیکمپوست نشانگر دیگری از مطلوبیت ورمیکمپوست میباشد که البته لازم به ذکر است که دانهبندی خوب با سرند مناسب و همچنین به موقع سرند کردن بستر از لحاظ رطوبتی رابطهای مستقیم دارد.
آب گریزی ورمیکمپوست یک خاصیت منحصر به فرد برای این کود میباشد. زمانی که برداشت فرا میرسد، بسترها دارای رطوبت بالایی میباشد و زمان و تکرار آبیاری بستر، کاهش مییابد و این موضوع نیز نشان از تبدیل مواد آلی و کود دامی به ورمیکمپوست است.
زمانی که مشخصه های لازم در خصوص آماده شدن ورمیکمپوست در ظرف یا بستر مشاهده شود، باید نسبت به جداسازی کرم ورمیکمپوست از بستر اقدام شود. اگر در این زمینه تعللی صورت گیرد و عمل جداسازی یک هفته تا ۱۰ روز به تأخیر افتد کرمها برای تأمین نیاز غذایی، از ذخیره بدن خود تغذیه میکنند و این موضوع باعث کاهش وزن آنها میشود. ممکن است کرمها از مدفوع خود نیز تغذیه نمایند، چون مدفوع کرمها برای خود آنها حالت سمی دارد این امر باعث آسیب جدی به کرمها می شود. بنابراین باید نهایت دقت به عمل آید و کنترلهای روزمره صورت پذیرد تا کرمها به موقع از بستر و یا ظرف جدا شوند. برای جدا کردن کرم از ورمیکمپوست نهایی چند روش ابتدایی وجود دارد که در بخشهای بعد به آنها اشاره شده است. ( گوپتا ۲۰۱۳)
۲-۵ جداسازی کرم از کود:
جداسازی کرمهای خاکی با دو هدف اصلی انجام میشود، اول جداسازی کرمها به منظور فروش کرم، دوم جداسازی کرمها از بستر به منظور سرند کردن بستر و فروش ورمیکمپوست. گوپتا و ساتی روشهای جداسازی کرم از کود را به دو دسته بیولوژیک و غیربیولوژیک (با بهره گرفتن از دستگاه) تقسیم نموده و مزایا و معایب این روشها نیز این چنین بیان شده است.
۲-۵-۱ روش بیولوژیک:
در تولید ورمیکمپوست و پرورش کرم خاکی وقتی به صورت طبیعی کرم از کود جدا شود و از هیچ دستگاه اضافهای استفاده نشود این طریقه جداسازی را روش بیولوژیک گویند که به اسم جداسازی دستی معروف میباشد.
روش بیولوژیک به چند روش انجام میگیرد:
۱- کاهش و افزایش رطوبت
۲- جدا کردن به وسیله کود جدید
۳- نور
۴- جداسازی به روش دستی
۵- روش لایه لایه
