ب- استرس خنثی: نگرشها و رفتارهایی است که در ابتدا، احساسات منفی را بر می انگیزد. اما باید آنها را خنثی بدانیم. چون اگر احساسات را به نحو مناسبی کنترل کنیم و دیدگاه صحیحی در مورد آنها داشته باشیم، حتی می توانند تجارت مثبتی به شمار آیند.
ج- استرس مثبت: هیجانهایی که مثبت یا خوشایند تلقی می شوند و موجب استرسهای خوشایند می گردند مانند ارتقا شغل ( جلالی، ۱۳۸۰، ص۳۷).
۲- ۱- ۵- سندروم سازگاری عمومی
طبق نظر هانس پاسخ فردی که در معرض استرس قرار میگیرد از الگوی عام و یکسانی پیروی میکند و این الگوی معین را سندروم سازگاری عمومی میگویند. این الگو سه مرحله دارد که عبارتند از:
۲- ۱- مرحله هشدار: در این مرحله بدن پاسخ اولیهای در برابر عامل استرسزا خود نشان میدهد. این مرحله فاصله زمانی کوتاهی را در بر میگیرد که در آن بدن مقاومت کوتاهی از خود نشان میدهد. در این مرحله تغییراتی در بدن رخ میدهد تا آن را برای پاسخی فوری آماده کند. ضربان قلب تند میشود فشار خون بالا میرود و قند آزاد میشود تا انرژی لازم را برای عمل فراهم کند.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))
۲- ۲- مرحله مقاومت: در صورتی که عامل استرسزا به قوت خود باقی بماند مرحله دوم یا مقاومت فرا میرسد. در این مرحله پاسخهای اولیهای که در مرحله هشدار ظاهر شده بودند جای خود را به ناسازگاری طولانیتری میدهند. در این مرحله تلاشی مداوم از جانب فرد صورت میگیرد تا با عامل استرسزا سازگاری برقرار کند یا با آن خو بگیرد.
۲- ۳- مرحله از پا در آمدن: این اصطلاح به این معنی است که بدن نمیتواند به مبارزه خود با عامل استرسزا ادامه دهد. انرژی لازم برای ادامه سازگاری تمام میشود و فرد از توان میافتد. بنابراین وجه مشخصه مرحله سوم عبارت است از دست دادن مقاومت در برابر عامل استرس، فرسودگی و از پا در آمدن (راندال و آلتمایر ۱۳۷۷، ص۲۳-۲۵).
۲- ۱- ۶- ایجاد کنندههای استرس
استرسزاها عواملی هستند که موجب استرس میشوند. آنها مانند شرایطی هستند که که آغاز کننده یک تغییر در شرایط فیزیکی یا روانی میباشند. به عبارت دیگر برهم زننده تعادل فیزیکی و روانی هستند. استرسزاها مثبت یا منفی میباشند و عکس العملهای فیزیولوژیکی در فرد ایجاد میکنند. تپش قلب، افزایش فشار خون، خشکی دهان، تنفس سریع ، اغلب عکس العملهای غالب در مقابل استرسزاها هستند. همچنین حالتهای احساسی مختلف نیز باعث این عکسالعملها میشوند و سطوح استرس بوسیله وقایع غیر مترقبه مطلوب یا نامطلوب افزایش پیدا میکند اما فقط در صورتی که از حد معینی فراتر رود باعث ایجاد درد و بیماری در افراد میشود (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۲).
۲- ۱- ۷- منابع استرس
همه کارکنان با استرس مواجه هستند و این یک قسمت از وجود هر فرد است. چگونگی هدایت استرس توسط هر فرد ممکن است به زندگی شادتر و یا تخریب زندگی کاری و سلامتی منجر شود. این بستگی به طرز تلقی افراد نسبت به استرس دارد که آن را یک تهدید یا یک چالش درک کنند.
منابع واقعی استرس بیانتها هستند. تاکنون سه گروه کلی از منابع استرس شناسائی شدهاند که گروهی مربوط به عوامل شرایط کاری، گروهی مربوط به صفات شخصیتی فرد و گروهی نیز مربوط به عوامل محیطی خارجی میباشند که در شکل ۲ (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۳) نشان داده شدهاند.
به طور کلی ترکیب این منابع باعث ایجاد استرس در افراد میشوند. همچنین با توجه به مطالعات انجام شده عوامل خارجی مانند زندگی خانوادگی اثر بیشتری در ایجاد استرس کارکنان دارند (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۲).
شکل ۳-۱- منابع استرس
۲- ۱- ۸- علل کاری استرس
استرسهای محیط کار بوسیله غیبتها، تأخیرها و ناتوانیهای مرتبط با استرس کارکنان یک بار سنگین بر روی سازمان تحمیل میکند. تحقیقات در استرالیا نشان داده است که بیشتر از یک روز در ماه کارکنان به دلیل افسردگی، مواد مخدر یا اضطراب از کار باز میمانند. تحقیقات دیگری نشان داده است افراد مجرد به خصوص زنان بیشتر در معرض خطرات استرس میباشند. در یک تحقیق دیگر نیز این نتیجه حاصل شده است که بیکاری زیاد، عدم امنیت شغلی، قراردادهای کوتاه مدت و فشار زمانی روی کارکنان با استرس مرتبط هستند. همچنین نگرانی از آینده شرکت، عدم تطابق نیازها و احساسات و عدم مالکیت میتواند ایجاد استرس کند.
هر یک از جنبههای کار میتوانند موجب استرس شوند. دربعضی حرفهها (برای مثال قانون، پزشکی، مالی، مشاوره و تکنولوژی) کار زیادی انجام میشود و نگرانی زیادی برای ارتقاء وجود دارد.
بعضی عوامل اصلی استرس در محیط کار در زیر آمده است (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۳؛ فیربوردر و دیگران، ۲۰۰۳، ص ۱۲؛ لارسون ۲۰۰۴، ص۲۵):
۲- ۱- ۸- ۱- بار زیاد کاری
انجام کار زیاد، بار اطلاعات زیاد کار کردن برای ساعتهای طولانی و داشتن جلسات بدون وقفه از فراوانترین علل استرس هستند. اگر این عوامل در دورههای زمانی طولانی ادامه یابند میتوانند منجر به اتلاف انرژی در فرد شوند زیرا فشارهای اقتصادی و کشمکش برای باقی ماندن در استانداردهای زندگی، افزایش کارمندان و یافتن خود در مقابل کوهی از کار همیشه فرا روی افراد هستند و حتی ممکن است فشارهای کاری به خانواده نیز منتقل شوند. طبق تحقیقات انجام شده در کشورهای مختلف این بارهای کاری بیش از اندازه و نداشتن تعطیلات موجب افزایش هزینههای ناشی از تصادفات و خستگی و همچنین بیماریهای مرتبط شدهاند.
۲- ۱- ۸- ۲- فشار کاری کم
به طور تعجبآوری انجام دادن کار کم نیز یکی از علل استرس است. درماندگی، سررفتن حوصله، نارضایتی و خستگی و زیاد در خانه ماندن سلامتی را کاهش میدهد. برطبق مطالعهای که در کشور سوئیس انجام شده سر رفتن حوصله خطر بیشتری از استرس ناشی از کار و تقاضای شغلی برای سلامتی دارد.
۲- ۱- ۸- ۳- نوبت کاری
کارکنان نوبتکار، بیشتر احتمال دچار شدن به مشکلات سلامتی مزمن را دارند. نرخ طلاق در این کارکنان بیشتر است. بعلاوه آنها دارای رضایت شغلی کمتر، تصادفات بیشتر، افزایش مصرف الکل و مواد مخدر را دارند. به طور کلی کارکنان نوبت کار بیشتر احتمال مواجه شدن با مشکلات در ارتباط با عملکرد کاری را دارند. بعلاوه تحقیقات نشان داده که در این کارکنان کم خوابی، ضعف در کار و ایجاد خطر برای خود و همکارانشان بیشتر میباشد. همچنین زنان نوبت کار مستعد دورههای قاعدگی نامنظم، فراوانی نرخ سقط جنین و تولد فرزندان نارس و کم وزن هستند.
۲- ۱- ۸- ۴- روابط بین شخصی
روابط غیر رضایت بخش با رئیس، زیردستان و همکاران منبع کلیدی استرس در محیط کار است. این حالت میتواند در سازمانهای با رفتار سیاسی زیاد (که اهداف و استانداردهای عملکرد وجود نداشته و ارتباطات شخصی دچار بحران باشد) بدتر باشد. بعلاوه در جایی که مدیران مجبور به تعهد در مورد عملکرد زیر دستان شوند و از ارزیابیهای موضوعی استفاده کرده و شخصاً ارزیابی کنند، استرس تولید میشود. به خصوص در جایی که نرخ عملکرد اثر مستقیمی بر حقوق و پرداخت به کارکنان داشته باشد.
۲- ۱- ۸- ۵- تغییر
تغییر یک علت پذیرفته شده استرس است. جانشینی مدیران، کوچکسازی و تولید تکنولوژی جدید همه میتوانند به عنوان استرسزا عمل کنند زیرا در این حالتها کارکنان باید با شرایط غیر آشنا تطبیق پیدا کنند. تغییر وقتی با استدلال منطقی سازمان شامل انتقالها، خاتمه همکاریها و دوباره کاریها مرتبط باشد به دلیل افزایش عدم امنیت شغلی و تقاضای کار نامعین، میتواند پر استرس باشد. عدم امنیت شغلی به طور خاص یکی از بزرگترین تولید کنندگان استرس در اغلب کارکنان است.
۲- ۱- ۸- ۶- جو سازمانی
محیطهای کاری که خصوصیت آن رقابت بسیار زیاد میباشد، ارتباطات ضعیف، مدیر اقتدارگرا و سبک مدیریتی تهدیدآمیز استرس خلق میکند. یک علت استرس میتواند مدیریت بیصلاحیت باشد. چنانچه مدیران دارای استرس باشند این استرس را به کارکنان و زیر دستان منتقل کرده و دوباره استرس زیردستان به دیگر مدیران منتقل میشود که بصورت یک حلقه باطل افزاینده استرس در میآید و در نهایت به نارضایتی شغلی منجر میشود . همچنین یک مطالعه در استرالیا نشان داده که نارضایتی بالای شغلی منجر به ناتوانی کارکنان میشود و در صورت عدم ترک سازمان توسط فرد، باعث بیماری در وی میشود.
۲- ۱- ۸- ۷- محیط فیزیکی
صدای زیاد، نور نامناسب، دمای بالا یا پایین، شلوغی، کمبود حریم خصوصی و ناتوانی در شخصیسازی محیط کار میتواند تولید استرس کند. کار و زندگی در ساختمانهای بلند مرتبه هم از جنبه روانی و هم فیزیولوژیکی روی افراد اثر گذاشته و استرس را افزایش میدهد.
۲- ۱- ۸- ۸- ابهام نقش
در سازمان ها، در جایی که کارکنان نمیدانند از آنها چه انتظاری وجود دارد، نتیجه عدم اطمینان است که استرس ایجاد میکند. در بعضی شرایط مدیران برای پیشبینی اینکه چه وظیفهای دارند و مسئولیت آنها چیست دچار فشار هستند در نتیجه برای آنها یک تهدید داخلی بوجود میآید و ممکن است از سوی مقامات بالاتر تنبیه شوند. این حالت نیز سطح استرس را افزایش میدهد (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۳-۶۶۵).
۲- ۱- ۸- ۹- عوامل شخصی
بسیاری از عوامل شخصی منابع بالقوه استرس در محیط کار هستند. به طور ذاتی بسیاری از مردم در مقابل فشارهای فیزیولوژیکی و روانی آسیب پذیر هستند و مشکلاتی برای این افراد بوجود میآید. به طور کلی شخصیت افراد به دو نوع الف و ب تقسیم میشود. افراد نوع الف افراد رقابتی پر انرژی و همیشه در فشار زمانی هستند و افراد نوع ب درست بر خلاف نوع الف هستند و کمال گرا میباشند. افراد نوع الف بیشتر مستعد استرس زیاد، بیماریهای قلبی، فشارخون بالا و سایر بیماریهای مرتبط با استرس هستند (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۵-۶۶۶).
۲- ۱- ۸- ۱۰- عوامل خارجی
بسیاری از عوامل خارجی و محیطی میتوانند استرس ایجاد کنند. برای مثال بر اساس تحقیقات صورت گرفته عوامل محیطی مانند افزایش رقابت، کاهش قابلیت سود دهی، وضعیت اقتصادی، روابط کار و محدودیتهای صنعتی میتوانند در ایجاد استرس مؤثر باشند. عوامل اصلی خارجی تولید کننده استرس در زیر آمدهاند (استون ۲۰۰۴، ص۶۶۶).
۲- ۱- ۸- ۱۱- شرایط اقتصادی
رکود میتواند باعث کاهش یا طولانی شدن دورههای بیکاری و نگرانی شود. تحقیقات نشان داده است که اضطراب و عدم اطمینان از امنیت شغلی ناشی از نابسامانیهای اقتصادی میتواند مشکلات سلامتی را افزایش دهد. حتی خود بیکاریهای ناشی از رکود اقتصادی نیز میتواند باعث این امر شود. این نگرانیها و فشارها حتی میتواند روی سطح استرس خانواده نیز اثرگذار باشد. در آمریکا کارمندان برای بهبود دادن وضعیت خود نزد کارفرما احساس فشار میکنند. تحقیقات در استرالیا نشان داده است که پول مهمترین عامل توزیع استرس در خانوادهها میباشد.
۲- ۱- ۸- ۱۲- مقررات و قوانین دولتی
سود مشمول مالیات، مزایای کارکنان، مقررات مرتبط با اخراج، فرصتهای برابر، ایمنی و سلامت حرفهای و مانند آن میتواند به تنشهای میان کارگر و کار فرما اضافه شود. تمام شرکتها باید خود را با قوانین و مقررات محل فعالیت خود وفق دهند که این امر باعث ایجاد تنش و استرسهای مربوط به خود خواهد شد.
۲- ۱- ۸- ۱۳- مسافرت
مسافرتهای زیاد کاری بین المللی یا حتی تماسهای زیاد کاری میتواند تولید استرس کند. یک تحقیق در آمریکا نشان داده افرادی که دارای ارتباطات کاری زیادی هستند دارای فشارخون بالاتری نسبت به دیگران هستند و افرادی که به طور دائم مجبور به مسافرت و تغییر مکان بوده و با فشار زمانی نیز برای این امر مواجه هستند عصبانی تر و مضطربتر هستند. مسافرتهای با مسافت زیاد در محدوده زمانی کوتاه میتواند یک منشأ استرس باشد. علائم شایع مسافرتهای با مسافت طولانی عبارتند از خستگی، عدم تعادل، بیخوابی، سردرد، کاهش ظرفیت ذهنی و فیزیکی،افسردگی واختلالات وزنی.بعلاوه لغو پروازها، گم شدن بار سفر، بیماری، دزدی، قصور در انجام وظایف خانوادگی وبدقولیهای خانوادگی ازدیگرعوامل استرس زادرافرادی که زیاد مسافرت میکنند هستند.
۲- ۱- ۸- ۱۴- ارزشهای جامعه
وقتی ارزشهای جامعه در میان افراد مختلف باشد ممکن است استرس ایجاد شود. یکی از عواملی که تازه واردان به یک جامعه جدید با آن مواجه میشوند شوک فرهنگی است. به طور مشابه زمانی که مدیران در استخدامهای سازمانی ارزشهای متضادی را لحاظ میکنند، میتوانند استرس را افزایش دهند. مدیران برای اینکه به هر دو مجموعه ارزشها احترام بگذارند در حقیقت ممکن است خود را به دو قسمت تقسیم کنند. هر جامعهای ارزشهای خاص خود را دارد که افراد در مواجهه با آنها در صورت عدم آشنایی و رفتار درست ممکن است دچار استرس شوند.
